خبرنگارنشست «تبعیض ساختاری در نظام آموزش عالی ایران»، ۷ خرداد ماه با همکاری انجمن جامعه‌شناسی ایران در مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام نور برگزار شد و دکتر نعمت‌الله فاضلی، دانشیار مردم‌شناسی پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات‌فرهنگی سخنران این نشست بود.

به گزارش آی سی ان پرس, فاضلی در ابتدای بحث خود کوشید تا مقدمه‌ای را در خصوص مفهوم نابرابری و نسبتی که این مفهوم با نهاد آموزش عالی دارد، ارائه کند. به زعم او، «نابرابری» مسأله جهانشمولِ تاریخی و بنیادی ما است که دغدغه آن از چند هزار سال پیش شکل گرفته است و می‌توان آن را مسأله ساختاری تاریخ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی زندگی بشر قلمداد کرد.
او همچنین نابرابری را یکی از مؤلفه‌های ساختاری در دنیای معاصر و مدرن خواند و عنوان کرد که بسیاری اتفاق‌نظر دارند که صنعتی شدن، شکل گیری دولت – ملت‌ها، بوروکراسی، شهری شدن و… به‌طور پارادوکسیکالی در ایجاد برابری هم گشایش‌هایی فراهم کرده‌اند و هم موجد تنش‌های ساختاری بوده‌اند. از این رو، معتقد است که بخش مهمی از نظریه‌هایی که برای فهم‌پذیر کردن جهان معاصر شکل گرفته‌اند، به نحوی حول رویکردهای برابری شکل گرفته‌اند.
دکتر فاضلی «برابری»، «آزادی»، «صلح» و «عقلانیت» را چهار رکن اصلی عصر روشنگری برشمرد و بر همین اساس، مقوله «برابری» را یکی از وعده‌های بزرگ روشنگری دانست که قرار بود از رهگذر دنیای مدرن جامعه‌ای بنا کند که در آن انسان‌ها از هر قوم و مذهبی مشروعیت داشته باشند و دیده شوند. آرمان روشنگری این بود که از طریق «آزادی» و «برابری» فرصت‌هایی را برای همگان فراهم آورد.
به باور او، در دنیای مدرن، علم و فناوری است که می‌کوشد به وعده‌های عصر روشنگری در خصوص ایجاد برابری جامه عمل بپوشاند. اگر در دنیای پیشامدرن اسطوره‌ها، متافیزیک، آیین‌ها، آداب و رسوم و… سرنوشت بشر را رقم می‌زد، در دنیای مدرن این علم و عقلانیت است که سرنوشت انواع بشر را به سر منزل مقصود می‌رساند.
از این رو، فاضلی عنوان کرد که علم و فناوری برای اینکه بتواند آرمان روشنگری را تحقق بخشد، به شکل «نهاد آموزش عالی» درآمد و در قرن نوزده بود که «نهاد دانشگاه» به معنای امروزی شکل گرفت و تعین اجتماعی پیدا کرد. با گسترش مدرنیته و فرآیندهای شهری شدن بتدریج نهاد دانشگاه و نظام آموزش عالی هم نقش جدی‌تری پیدا کرد و قرار شد با گسترش دانش همه از فرصت‌های برابر برای داشتن یک زیست انسانی بهره‌مند شوند.
دانشیار پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی رسالت نهاد آموزش عالی را «توسعه برابری» می‌دانست اما معتقد است که این نهاد در ادامه نتوانست به رسالت خود پایبند بماند؛ به این معنا که بتدریج سویه عدالت از گفتمان عمومی آموزش عالی رخت بربست و به جای آن سویه علم و فناوری مسلط شد.
فاضلی در بخش دوم سخنرانی خود کوشید تا بر تجربه دانشگاه مدرن در ایران و نسبتش با مفهوم نابرابری متمرکز شود. به باور او، ما نزدیک به ۱۵۰ سال است که با دانشگاه به شکل مدرن آن مواجهه پیدا کرده‌ایم و نهاد آموزش عالی نیز بخشی از تجربه تجدد در ایران معاصر است. از این رو، فهم آموزش عالی بدون فهم مجموعه فرآیندهای تجدد امکان‌پذیر نیست.
او معتقد است که در تاریخ ایران، «سواد» همواره امتیاز طبقه متوسط بوده است اما بتدریج با تأسیس مدارس و دانشگاه‌ها، تلاش شد تا سواد یا به تعبیری علم و دانش وجه دموکراتیک‌تری پیدا کند. وی در این راستا، عنوان کرد که از دوره پهلوی، نهاد آموزش عالی به طورهمگانی گسترش یافت و دولت‌ها برای اینکه بتوانند بوروکراسی وسیع ایجاد کنند، ناگزیر بودند نهاد آموزش عالی را گسترش دهند چون نیازمند بوروکرات‌ها و تکنوکرات‌هایی برای پیشبرد اهداف شان بودند.
به باور فاضلی، نهاد دانشگاه از دوره پهلوی از طریق پیوند با دیوانسالاری دولتی گسترش یافت تا گروه‌های غیر الیت هم امکان حضور در دانشگاه را پیدا کنند. پیوند دانشگاه با دیوانسالاری با وجود آنکه سواد را در مقایسه با گذشته همگانی‌تر کرد اما شکل دیگری از نابرابری را رقم زد و دانشگاه به ساز و کاری برای تقسیم جامعه به دو گروه دولتی‌ها و غیردولتی‌ها بدل شد.
در این فضا، دانشگاه، ماشین مولد ایدئولوژی رسمی دولت شد و می‌کوشید تا همه را از هر قوم، فرهنگ و زبانی همگن کند. و در نتیجه ما با آموزش عالی‌ای مواجه هستیم که تنوعات ایران بزرگ را در مفهومی به‌نام آموزش عالی رسمی یکپارچه می‌کند.
وی در پایان عنوان کرد که آموزش عالی در ایران به لحاظ فرمالیستی فرصت‌هایی را برای ایجاد برابری فراهم کرده است اما به لحاظ محتوا تحت انقیاد دانش رسمی است که این دانش رسمی یکپارچه‌ساز شکل دیگری از نابرابری را رقم زده است. با این حال فاضلی تأکید کرد که دانشگاه با وجود اینکه در خدمت تولید ساختار نابرابر بوده است اما موتور مولد ایران در مسیر تجدد بوده است و ما مدیون آموزش عالی‌مان هستیم.

دسته بندی: آخرین اخبار, مدرنیته / معماری اسلامی برچسب ها:

به اشتراک بگذارید :

مطلب قبل و بعد
مطالب مشابه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد