گرچه برخی از آداب و رسوم ماه رمضان در انبوه جلوه‎های مدرنیته به فراموشی سپرده شدند اما برخی آداب و سنن همچنان در بعضی مناطق زنده و پابرجا است و اهتمام به آن شور و شعف ماه مهربانی را دوچندان می‎کند.

به گزارش آی سی ان پرس, بساط کبابی و جگرکی تا فوتبال‌ جام رمضان که در هر محله‌ای با چند لامپ ۱۰۰ بساطش پهن می‌شد و اهالی محل را گردهم می‌آورد همه در قاب خاطرات مردم استان گلستان نقش بسته است.

مفهوم ماه رمضان برای دهه شصتی‌ها و جوانان اول انقلاب چیزی فراتر از ضیافت افطار و دیدن سریال‌های تلویزیونی است، آن روزها خبری از موبایل و شبکه‌های اجتماعی نبود و مانند سفره افطار و سحری، مردم در شب‌های رمضان دور هم می‌نشستند و شادی‌های خود را بین هم تقسیم می‌کردند.

هنوز خاطرات خانه مادربزرگ و بازی‌های نزدیک افطار نوه‌ها از ذهن هیچ پدر امروزی خالی نشده و  شیطنت‌های سر سفره افطار و شوخی‌های جمع صمیمی خانواده، ماه رمضان را به یک ماه خاطره‌انگیز مبدل می‌کرد.

ماه مبارک رمضان در کنار بُعد معنوی و روزه‎داری با رسم و رسوماتی نیز همراه است که این مهم در جای‎جای ایران وجود دارد و برخی آیین‎ها و رسومات مشابه و برخی نیز خاص و ویژه بعضی مناطق است.

ماه مبارک رمضان به‎عنوان یکی از ماه‌های مذهبی شُهره است و گرچه فریضه روزه‎داری حکمی شرعی است اما ماه ضیافت الهی در طول تاریخ آنچنان با آداب و رسوم و فرهنگ و تمدن ایرانی پیوند خورده که می‎توان از آن به‎عنوان یک آیین و سنت ملی- مذهبی یاد کرد.

گرچه برخی از آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در انبوه جلوه‎های مدرنیته به فراموشی سپرده شدند و رنگ باختند اما برخی آداب و سنن همچنان در برخی مناطق زنده و پابرچا است و اهتمام به آن شور و شعف روزه‎داری و عبادت به درگاه الهی را دوچندان می‎کند.

آداب و رسوم و آیین یک جامعه، هویت و فرهنگ آن جامعه است که ماندگاری و حیات آن؛ شادابی و سرزندگیهر جامعه‎‎ای را به ارمغان خواهد آورد، استان گلستان نیز به‎عنوان نماد وحدت اقوام و مذاهب در ماه مبارک رمضان آداب و رسوم مختلفی را در خود جای داده است که در ادامه گذری کوتاه به بخشی از آداب و رسوم مردم استان گلستان در ماه مبارک رمضان خواهیم داشت که از نظر می‎گذرانید؛

محقق و تاریخ‎نگار گلستانی در خصوص آداب و رسوم گلستانی‎ها در ماه رمضان در گفت‎وگو با خبرنگار فارس از گرگان اظهار کرد: پیشرفته‎شدن تکنولوژی ارتباطات اعم از تلفن همراه، شبکه‎های تلویزیونی، رادیو و ساعت و امثال آن در زندگی امروز ناخودآگاه بر فرهنگ و آداب و رسوم سنتی هر منطقه اثر گذاشته است که از جمله آثار این تکنولوژی پیشرفته دنیای مدرن روی مناسک ماه رمضان است.

غلامرضا خارکوهی ادامه داد: با وجود آنکه از گذشته تاکنون اقوام مختلفی در استان گلستان زندگی می‎کنند و برخی از آیین‎ها و شعائر خاصی وجود داشت اما اغلب این مناسک‎ها و آیین‎های ماه رمضان در استان گلستان کمرنگ شده‎اند.

وی سحرخوانی را یکی از رسوم گلستانی‎ها در محلات شهر و روستاهای استان گلستان برشمرد و افزود: از حدود یک الی دو ساعت مانده به اذان صبح برخی افراد مذهبی و قدیمی‎تر اشعاری را می‎خواندند و اهالی را برای پخت‎وپز و تهیه غذای وعده سحری بیدار می‎کردند چراکه در قدیم مرسوم بود غذای سحر را هنگام سحر آماده کنند.

*سنت‎های فرهنگی جامعه در آستانه تغییر یا منسوخ شدن/ سحرخوانی ماه رمضان احیاء شود

محقق و تاریخ‎نگار گلستانی گفت: بیدار کردن اهل محل و کوچه هنگام سحر توسط اهالی محل از دیگر رسوم مردم استان بود و براساس آن  پیرمردی به درب منازل مسکونی می‎رفت و چراغ‎هایی که خاموش بود را برای سحری بیدار می‎کرد، معمولاً در هر کوچه‎ای یک فرد مسن و سحرخیز این کار را انجام می‎داد؛ البته این رسم در گذشته بیشتر مرسوم بود و امروزه در برخی محلات که هنوز حالت سنتی دارند دیده می‎شود.

خارکوهی تأکید کرد: متأسفانه امروزه با مدرن شدن زندگی، بسیاری از سنت‎های فرهنگی جامعه یا تغییر کرده یا منسوخ شده است که خوب است برای احیای این میراث معنوی، ادارات مختلف اعم از فرهنگ و ارشاد اسلامی، میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و تبلیغات اسلامی با همکاری مداحان و علاقمندان در برخی از محلات قدیمی شهر و روستاها برنامه سحرحوانی را در داخل کوچه‎ها اجرا کنند.

وی متذکر شد: همانطور که به حفظ آثار تاریخی بهاء داده می‎شود باید به حفظ آثار فرهنگی و معنوی نیز اهمیت داده شود.

محقق و تاریخ‎نگار گلستانی ابراز کرد: همچنین در قدیم برخی پادگان‎ها برای بیدار کردن اهل شهر توپ شلیک می‎کردند.

*سفره رنگارنگ گلستانی‎ها در ماه رمضان؛ از «مسقطی» تا نان سنتی «قتلمه»

خارکوهی با بیان اینکه در ماه رمضان برخی غذاها مرسوم است و مختص این ماه است، اذعان کرد: فرنی، تَرَک، پخت حلو به‎ویژه حلوا آردی و برنجی، حلیم، شیربرنج، شله زرد، مسقطی، آش و سوپ، نان و پنیر و سبزی و زولبیا و بامیه از جمله غذاهایی است که در سفره افطار بین گلستانی‎ها مرسوم است.

وی با بیان اینکه پخت غذاهای دیگر نیز بین اقوام مختلف در ماه رمضان مرسوم است، افزود: «قَتلمه» نوعی نان است که در روغن پخته می‎شود و بعد از سرخ شدن روی آن خاکه قند می‎ریزند، همچنین نان شیرمال نیز در استان گلستان به‎ویژه در مناطق روستایی مرسوم است.

محقق و تاریخ‎نگار گلستانی تصریح کرد: اصل روزه ازدیاد تقوا و قوی شدن ایمان، اجتناب از گناهان و افزایش اعتقادات مذهبی است و هر منطقه‎ای برای این مهم آداب خاصی را دارد که نماز ویژه ترکمن‎ها از جمله آنها است، همچنین برنامه جزء‎خوانی قرآن کریم و برگزاری جلسات تفسیر قرآن و جلسات اخلاق و معارف دینی و مذهبی در مساجد و حسینیه‎ها در ماه رمضان بیشتر می‎شود و مردم در این ماه مهربانی از بسیاری از گناهان پرهیز می‎کنند.

*خوردن کله‎پاچه در شب ۲۷ رمضان

خارکوهی با بیان اینکه مردم در لیالی قدر در مساجد جامع شهرها و روستاها و مصلاهای نماز جمعه به طور انبوه شرکت می‎کنند، متذکر شد: یکی از آیین گلستانی‎ها از جمله در گرگان در شب بیست‎وهفتم ماه مبارک رمضان خوردن کله‎پاچه است و آن را «کله‎پاچه ابن‎ملجم مرادی» قاتل حضرت امیرالمؤمنین(ع) می‎نامند و از شدت تنفری که نسبت به این شخص پست دارند و می‎خواهند برای همیشه ابن‎ملجم را به‎عنوان انسانی جنایتکار مورد نفرین قرار دهند کله‎پاچه می‎خوردند.

وی یادآور شد: در گذشته فطریه روز عید فطر را یک‎به‎یک در دستان اعضای خانواده قرار می‎دادند و همه آن را لمس می‎کردند تا از اثر معنوی فطریه بهره ببرند و این موجب می‎شود فرزندان از کودکی پرداخت فطریه را به‎عنوان یکی از آیین‎های مهم ماه رمضان در کنار جنبه معنوی آن به خاطر بسپارند.

محقق و تاریخ‎نگار گلستانی خاطرنشان کرد: در گذشته در هر محلات و کوچه‎های مختلف، جوانان و نوجوانان بعد از افطار به بازی‎های بومی و محلی و فوتبال می‎پرداختند که این رسم امروزه به فراموشی سپرده شد و امروز بیشتر در سالن‎های ورزشی و باشگاه‎ها انجام می‎شود.

*فراموشی آیین دیرینه جگرکی‎های سیار بعد از افطار در گرگان

خارکوهی با اشاره به رسم فراموش شده جگرکی‎های سیار در گرگان اشاره کرد و گفت: متأسفانه برنامه جگرخوریبعد از افطار در گرگان توسط یکی از شهرداران سابق گرگان برچیده شد و در حالی که سابقه جگرخوری در خیابان امام خمینی (ره) گرگان قدمت حدود ۶۰ ساله داشت و تا چند سال گذشته هم مرسوم بود اما فراموشی سپرده شد.

وی افزود: به‎دلیل اینکه جگرکی‎ها بعد از افطار تعطیل می‎شد از میدان «شهرداری» تا «مازندران» گرگان، جگرکی‎های سیار از اذان مغرب تا نیمه‎های شب وجود داشت و خانواده‎ها بعد از افطار برای  تفریح در این مکان حضور می‎یافتند و جگر می‎خوردند و متأسفانه به‎جای آنکه جگرکی‎های سیار از لحاظ بهداشتی ساماندهی شوند اما به طور کلی جمع‎آوری و به فراموشی سپرده شد.

محقق و تاریخ‎نگار گلستانی از مسؤولان خواست تا جگرکی‎های سیار بعد از افطار در گرگان به‎عنوان یک آیین اجتماعی و سنتی دوباره فعال شود و تأکید کرد: خوب است شهرداری و دستگاه‎های دیگر برای فعال شدن دوباره این آیین دیرینه در گرگان اقدام کنند.

خارکوهی خاطرنشان کرد: مسؤولان می‎توانند جگرکی‎های سیار را از لحاظ بهداشتی ساماندهی کنند و به‎دلیل مشاهده تعدادی محدود کار غیربهداشتی نباید کل جگرکی‎های سیار را تعطیل و مردم را از این آیین خوب محروم می‎کردند.

 وی با بیان اینکه در ماه رمضان کمک به فقرا و دستگیری از نیازمندان بیشتر می‎شود، گفت: دعوت‎های خانوادگی و اجتماعی برای افطار یکی از آداب و رسوم مردم گلستان در ماه رمضان است که علاوه‎بر صله‎رحم از لحاظ معنوی نیز اثرگذار است.

محقق و تاریخ‎نگار گلستانی در پایان ابراز کرد: متأسفانه بسیاری از آیین‎های گذشته کمرنگ شده است و امیدوارم تا جایی که ممکن است این آیین‎ها حفظ شود و مسؤولان برای احیاء و تقویت آن تلاش کنند.

دسته بندی: آخرین اخبار, مدرنیته / معماری اسلامی برچسب ها:

به اشتراک بگذارید :

مطلب قبل و بعد
مطالب مشابه

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد